Anafilaksja
Anafilaksja
Anafilaksja, reakcja alergiczna (alergia) zaliczana do nadwrażliwości typu wczesnego, powstająca pod wpływem wstrzyknięcia (zwłaszcza dożylnie) obcogatunkowego białka (np. surowicy), zwanego anafilaktogenem, lub leków (np. penicyliny) osobie uprzednio uczulonej (anafilaksja czynna), posiadającej już immunoglobuliny wytworzone przeciw danemu antygenowi (anafilaksja bierna polega na przeniesieniu immunoglobulin wraz z krwią osoby uczulonej na zdrową). Reakcja ta przybiera często postać wstrząsu (tzw. wstrząsu anafilaktycznego) po wprowadzeniu do organizmu (najwcześniej po 7-12 dniach) tego samego anafilaktogenu.
Wstrząs pojawia się w ciągu kilku do kilkunastu min od chwili zetknięcia się z alergenem. Objawia się silnym niepokojem i lękiem, uczuciem ucisku i bólu głowy, szumem w uszach, szybko rozwijającą się zapaścią i bladością, spadkiem ciśnienia krwi, przyspieszeniem akcji serca i nitkowatym tętnem, silną dusznością, niekiedy o charakterze astmy, wymiotami, bólem brzucha i biegunką (czasem z domieszką krwi w stolcu). W postaciach najcięższych dochodzi do uogólnionych drgawek, podczas których może nastąpić zgon wskutek obrzęku błony śluzowej krtani i zablokowania dróg oddechowych.
Przyczyny
Czynniki wywołujące reakcje immunologiczne bezpośrednio i pośrednio z udziałem IgE
• leki:
o antybiotyki: penicylina, cefalosporyny, aminoglikozydy, tetracyklina i inne
o witaminy: kwas foliowy, tiamina, cyjanokobolamina
o płyny infuzyjne: dextran
o hormony: insulina, ACH, parathormon
o leki anestetyczne (suksametonium)
o środki kontrastowe z jodem używane w radiologii
o niesteroidowe leki przeciwzapalne (aspiryna)
o narkotyczne środki przeciwbólowe (morfina)
• enzymy: trypsyna, chymotrypsyna, penicylinaza, papaina,
• surowice: anatoksyna tężcowa, jadu kiełbasianego, zgorzeli, jadów węży itd.
• produkty żywnościowe (gł. orzeszki ziemne, ryby, skorupiaki, owoce cytrusowe i inne) i dodatki do żywności (chemiczne środki konserwujące)
• jady owadów błonkoskrzydłych (rzędu Ordo, grupa Hymenoptera)
• immunoterapia alergenem (tzw. odczulanie)
• lateks
• przetoczenia krwi lub preparatów krwiopochodnych
• płyn nasienny (wydzielenie antygenu dostarczonego inną drogą)
Czynniki o mechanizmie nieznanym
• zimno, ciepło
• wysiłek fizyczny
• stres
Objawy reakcji anafilaktycznej
Objawy występują zwykle po kilku (kilkunastu) minutach od kontaktu z alergenem. Reakcje występujące do 20 minut od kontaktu z antygenem są najbardziej ciężkie. Reakcje alergiczne mogą mieć powtórny przebieg po 1-6 godzinach od pierwszej reakcji:
• Stadium 0 Reakcja miejscowa: zmiany ograniczone w miejscu kontaktu z alergenem – rumień, obrzęk;
• Stadium 1 Lekka reakcja ogólna: zmiany skórne rozsiane – świąd, pokrzywka, rumień; wyciek z nosa, łzawienie, dysfonia; niepokój, ból głowy;
• Stadium 2 Nasilona reakcja ogólna: reakcje skórne jak w stadium 1; hipotonia, tachykardia, arytmia, duszność, objawy dyspepsji (nudności, wymioty, biegunka), odczuwanie lęku;
• Stadium 3 Groźna reakcja ogólna: objawy wstrząsu anafilaktycznego – ciężka hipotonia, obrzęk krtani, bronchospazm (skurcz oskrzeli) prowadzący do asfiksji, zaburzenia świadomości, ostra dyspepsja;
• Stadium 4 Niewydolność narządowa – niewydolność krążeniowa prowadząca do zatrzymania oddechu.
Leczenie ułożenie chorego w pozycji leżącej, uniesienie kończyn dolnych (umożliwia przetoczenie ok. 700 ml krwi)
• tlenoterapia aby utrzymać SpO2 > 95%
• w przypadku zaburzeń oddychania, obrzęku krtani czy tylnej ściany gardła bądź języka - intubacja - jeśli nie jest możliwa należy wykonać konikopunkcję igłową
• dostęp dożylny o rozmiarze minimum 18G - dwa na różnych kończynach (jeśli niemożliwe dostęp doszpikowy),
• adrenalina podskórnie lub domięśniowo 0,3 - 0,5 mg roztwór 1:1000 w początkowej fazie anafilaksji, we wstrząsie dożylnie lub dotchawiczo (roztwór 1:10 000),
• płyny dożylnie szybką infuzją by uzupełnić łożysko naczyniowe (należy pamiętać, iż istotą hipotonii w anafilaksji nie jest hipowolemia)
• kortykosterydy - np. 5. Hydrocortison od 100 mg nawet powyżej 1 g i.v.
• inne leki (beta2-mimetyki w aerozolu, teofilina i.v., dopamina i.v.)
• leki przeciwhistaminowe - Phenazolinum 50 mg i.m. - protekcja przeciwhistaminowa (nie mają wpływu na farmakologiczne działanie histaminy i nie mogą odwrócić jej działania)
• w przypadku zatrzymania oddechu lub krążenia - resuscytacja
Źródło: portalwiedzy.onet.pl wikipedia.org
Foto: www.ferato.com