Pokrzywka

Pokrzywka to zespół chorobowy, który charakteryzuje się wysiewem na skórze bąbli o różnym kształcie i rozmiarach. Pokrzywka nie stanowi jednolitego zespołu chorobowego, wyróżnia się wiele jej odmian różniących się pomiędzy sobą przyczynami, często też obrazem klinicznym. Pokrzywka jest objawem dość często spotykanym (nawet u 15 - 20% osób), w każdym wieku i okresie życia.

U kogo i jak powstaje pokrzywka?
Okazuje się, że pokrzywka dotyczy około 20% populacji, co oznacza, że co piąta osoba na świecie, choć raz w życiu będzie miała okazję zaobserwować u siebie jej objawy.

Pokrzywka może mieć podłoże alergiczne oraz niealergiczne. Jeżeli utrzymuje się nie dłużej niż 6 tygodni, wtedy nazywamy ją ostrą i wtedy najczęściej jej przyczynę stanowi uczulenie. Dotyczy zarówno dorosłych jak i dzieci.

Pokrzywkę alergiczną wywołują tzw. alergeny. Są to zwykle pokarmy (także leki) lub substancje wziewne (pyłki roślin, kurz, gazy, itp.), które u osób wrażliwych, docierając do skóry wraz z prądem krwi, zostają pomyłkowo rozpoznane jako szkodliwe. Wyzwala to kaskadę reakcji – dochodzi do zwiększenia przepuszczalności naczyń krwionośnych w zewnętrznych warstwach skóry i powstania obrzęku oraz bąbli.

Zdarza się, że alergeny pochodzą z wnętrza organizmu. Dzieje się tak w przypadku istnienia ognisk zakaźnych (zęby z próchnicą, przewlekłe zapalenia migdałków podniebiennych, zatok, dróg rodnych u kobiet), a także w przypadku chorób pasożytniczych oraz grzybiczych przewodu pokarmowego (tasiemiec, glista ludzka). Zdarzają się też przypadki uczulenia na własne hormony.

Pokrzywka przewlekła, która jest schorzeniem znacznie rzadszym niż ostra, trwa ponad 6 tygodni i dotyczy przede wszystkim dorosłych. Częściej też ma podłoże niealergiczne. Ten rodzaj pokrzywki może być wyzwalany przez czynniki psychiczne.

Jak wygląda pokrzywka?
Bąble szybko się pojawiają, mają różowe lub porcelanowo białe zabarwienie i znikają nie pozostawiając śladu. Mogą być różnego kształtu i rozmiarów. Niektóre są okrągłe i wyraźnie odgraniczone, inne mają tendencje do zlewania się w rozmaite figury i zajmowania dużych powierzchni skóry.

Czasami wysiewom pokrzywki towarzyszy obrzęk błon śluzowych jamy ustnej oraz dróg oddechowych. Takie sytuacje są szczególnie groźne, ponieważ może to spowodować duszność a w skrajnych przypadkach uniemożliwić oddychanie.

Jeżeli obrzęk dotyczy głębiej położonej tkanki podskórnej, mamy do czynienia z obrzękiem Quinckego. Zwykle dotyczy on warg, okolicy oczodołów, narządów płciowych, dłoni i stóp.

Dodatkowo mogą pojawić się dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka), obrzęki i bolesność stawów, wzrost temperatury ciała (tzw. gorączka pokrzywkowa), a także spadek ciśnienia krwi.

Specjalne odmiany pokrzywki
Czasami mamy do czynienia z innymi odmianami pokrzywki. U niektórych osób, pojawia się tzw. pokrzywka mechaniczna, spowodowana silnym potarciem lub uciskiem. Zmiany pojawiają się po kilkunastu sekundach lub kilku minutach. Bąble pokrzywkowe mogą mieć postać linijną bądź plackowatą a pojawiają się na przykład w miejscu ucisku ubrania, na pośladkach po dłuższym siedzeniu, na rękach po noszeniu ciężkiej torby. Przyczyna powstania tego rodzaju pokrzywki nie jest do końca wyjaśniona.

Jeżeli bąble pokrzywkowe pojawiają się w wyniku bezpośredniego kontaktu skóry z alergenem, mamy do czynienia z pokrzywką kontaktową. Pojawia się ona na przykład po zastosowaniu kosmetyków, w wyniku kontaktu z sierścią zwierząt lub w trakcie przygotowywania pokarmów. Bąble mogą być ograniczone do miejsca zetknięcia skóry z danym czynnikiem, ale u osób szczególnie wrażliwych może dojść do wystąpienia zmian na całej powierzchni skóry.

Innym rodzajem pokrzywki jest pokrzywka fizykalna. Bąble powstają w wyniku ekspozycji skóry na zimno, ciepło lub promienie słoneczne.

Jak rozpoznać przyczynę pokrzywki?
W przypadku pokrzywki ostrej można spróbować zidentyfikować czynnik, który ją wywołał. Dla pokrzywki charakterystyczny jest związek czasowy pomiędzy przyjęciem pokarmu lub leku, a pojawieniem się jej objawów. Dlatego też należy uważnie przeanalizować wszystkie pokarmy bądź leki, spożyte w ciągu ostatnich 48 godzin.

Niektóre pokarmy częściej niż inne wywołują pokrzywkę. U dzieci najczęściej przyczynę stanowią mleko krowie oraz jego przetwory, a także produkty zbożowe. Do owoców o właściwościach uczulających należą cytrusy, banany a także truskawki, wiśnie i maliny, a warzyw – pomidory, seler oraz pietruszka. Inne pokarmy alergizujące to: ryby, orzechy, oraz czekolada. Bywa, że przyczyną reakcji alergicznej są środki konserwujące lub barwiące dodane do żywności (benzoesany, barwniki azowe).

Należy wspomnieć także o lekach, które mogą powodować pokrzywkę. Są to przede wszystkim: antybiotyki (penicylina), aspiryna oraz jej pochodne oraz inne popularne leki przeciwzapalne i przeciwbólowe (np. ibuprofen, naproksen).

Następnym krokiem jest wykluczenie istnienia ognisk zapalnych w organizmie oraz chorób pasożytniczych. W tym celu przeprowadza się konsultacje specjalistyczne, badania morfologii krwi, badania kału itp.

Jeżeli lekarz podejrzewa alergiczne tło pokrzywki, wtedy może zlecić następujące testy:

- testy RAST oraz ELISA. U osoby uczulonej, organizm rozpoznaje dany pokarm lub lek jako substancję szkodliwą i reaguje wytworzeniem specyficznych przeciwciał, które następnie można wykryć za pomocą powyższych testów. W tym celu pobiera się krew, a następnie dodaje do niej substancje, które najczęściej powodują alergię. Jeżeli we krwi będzie obecne specyficzne przeciwciało, połączy się ono z daną substancją, co będzie można zaobserwować podczas testu.

- testy eliminacji lub prowokacji. Polegają one na eliminacji potencjalnej substancji, która może wywołać pokrzywkę (np. wyłączenie z diety produktów zbożowych) lub próbie wywołania reakcji uczuleniowej – np. w przypadku podejrzenia pokrzywki mechanicznej – ucisk skóry, lub ekspozycja na zimno, jeżeli podejrzewa się pokrzywkę z zimna.

Niestety w przypadku 50-60% pokrzywek przewlekłych nie udaje się stwierdzić czynników wywołujących (nazywa się je pokrzywkami samoistnymi, o nieznanej etiologii).

Leczenie pokrzywek.
W leczeniu pokrzywki najbardziej korzystne byłoby odizolowanie pacjenta od czynnika wyzwalającego objawy choroby, np. dieta z wyłączeniem uczulającego pokarmu. Jest to niestety czasem trudne. W określonych przypadkach można prowadzić odczulanie za pomocą wstrzykiwania minimalnych, wzrastających stopniowo dawek alergenu odpowiedzialnego za występowanie pokrzywki. Ważna jest dieta ustalona z lekarzem (unikanie alergenów pokarmowych wyzwalających pokrzywkę). Czasem przydatne jest zażywanie środków uspokajających (oczywiście, jeśli zaleci je lekarz).
Do nowych rzutów choroby nie dopuszcza się przez stosowanie leków antyhistaminowych(cetyryzyna, loratadyna). Wskazane są leki uszczelniające naczynia (wapno, rutyna). W ostrym napadzie pokrzywki, w zależności od stanu chorego, podaje się leki sterydowe (glikokortykosteroidy). Także w przypadku nasilonych i długotrwałych objawów i mało skutecznej terapii lekami antyhistaminowymi wielu pacjentów wymaga przewlekłej kortykoterapii.

Źródło: zdrowie.flink.pl  poradnikmedyczny.pl

Foto: www.uticariarelief.com