Rak odbytu

Rak odbytu

Rak odbytu (carcinoma ani) występuje niesłychanie rzadko i stanowi około 1% - 2% wszystkich nowotworów jelita grubego (1 zachorowanie/100 000 osób/rok). Występuje głównie u ludzi powyżej 60 r.ż. Zachorowalność jest większa u osób zakażonych wirusem HIV i u homoseksualistów.
W zależności od lokalizacji, jego położenia względem lini zazębionej, raka płaskonabłonkowego odbytu dzielimy na raka brzegu odbytu i kanału odbytu. Rak kanału odbytu występuje 3 razy częściej niż rak brzegu odbytu.

Czynniki ryzyka
U około 90% chorych z rakiem odbytu stwierdza się zakażenie wirusem opryszczki głównie HPV typ 16.
W zachorowaniu na raka płaskonabłonkowego odbytu następujące czynniki odgrywają ważną rolę:
• uwarunkowanie genetyczne (zmiany w chromosomie 11 i krótkim ramieniu chromosomu 3)
• zmiany płaskie - występują najczęściej w strefie przejściowej kanału odbytniczego (Anal Canal Intraepithelial Neoplasia - ACIN) i charakteryzują się różnego stopnia dysplazją.
• choroba Bowena (typ zmiany płaskiej) - Charakteryzuje się ona powolnym wzrostem, ale u 5% przechodzi w postać inwazyjną, zaś u 2% występują przerzuty odległe.
• choroba Pageta (typ zmiany płaskiej), występująca rzadko w tym umiejscowieniu,
• leukoplakia (typ zmiany płaskiej), występująca często m.in. w przebiegu metaplazji nabłonka przejściowego pokrywającego guzki krwawnicze III stopnia.
• zmiany wyniosłe - kłykciny kończyste (condylomata acuminata) i rak brodawczakowaty (carcinoma verrucosum) występujące zazwyczaj w wyniku zakażenia wirusem z rodziny Human Papilloma Virus (HPV)

Klasyfikacja histologiczna
Klasyfikacja histologiczna wg Światowej Organizacji zdrowia wyróżnia następujące typy nowotworów:
• rak gruczołowy przedinwazyjny (adenocarcinoma in-situ)
• rak gruczołowo-śluzowy (adenocarcinoma mucinosum)
• rak galaretowaty [śluzowokomórkowy, sygnetowato-komórkowy] (signet ring carcinoma)
• rak płaskonabłonkowy (carcinoma planoepithelialle, squamous cell carcinoma )
• rak gruczołowo-płaskonabłonkowy (carcinoma adenosquamosum)
• rak niezróżnicowany (carcinoma nondifferentiatum)
• rak niesklasyfikowany

Klasyfikacja TNM
Cecha T (wielkość guza)
• Tx-nie można ocenić guza pierwotnego
• T0-nie stwierdza się obecności guza pierwotnego
• Tis-rak przedinwazyjny (carcinoma in situ)
• T1-guz o średnicy poniżej 2 cm
• T2-guz o średnicy 2 - 5 cm
• T3-guz o średnicy powyżej 5 cm
• T4-guz naciekający okoliczne narządy (pochwa, cewka moczowa, pęcherz moczowy).

Cecha N (węzły chłonne)
• Nx-nie można ocenić okolicznych węzłów chłonnych
• N0-nie stwierdza się przerzutów nowotworowych w okolicznych węzłach chłonnych
• N1-obecne przerzuty do węzłów okołoodbytniczych
• N2-obecne przerzuty do węzłów biodrowych wewnętrznych i/lub pachwinowych po stronie guza
• N3-obecne przerzuty w węzłach okołoodbytniczych i pachwinowych i/lub obustronnie do węzłów chłonnych biodrowych wewnętrznych i/lub pachwinowych

Cecha M (przerzuty odległe)
• M0-nie stwierdza się obecności przerzutów odległych
• M1-obecne przerzuty odległe

Objawy
W przebiegu rak odbytu występuje:
• krwawienie (ponad 50% przypadków)
• świąd odbytu
• wydzielina śluzowa
• miejscowa bolesność
• bolesne parcia na stolec
• uczucie ciała obcego
• nietrzymanie gazów i/lub stolca

Rozpoznanie
Rozpoznanie raka odytu może być postawione na podstawie badania palpacyjnego (rak odbytu może objawiać się jako guz, zmiana płaska, owrzodzenie, szczelina odbytu), rektoskopi oraz biopsji i badania histologicznego.

Leczenie
W przypadku rak odbytu zaleca się leczenie złożone polegające na zastosowaniu radioterapii i chemioterapii (5 - Fluorouracyl, Mitomycyna) z miejscowym wcięciem zmiany. W przypadku niepowodzenia leczenia skojarzonego lub wznowy miejscowej po uprzednim leczeniu skojarzonym zaleca się wykonanie amputacji brzuszno-kroczowej (Miles'a) lub wycięcia przezkrzyżowego (Kraske).
W przypadku raka brzegu odbytu często wystarcza miejscowe, szerokie wycięcie.

Rokowanie
Wyleczalność w przypadku rak brzegu odbytu jeśli guz jest mniejszy niż 2 cm i został wycięty przynajmniej z 1 cm marginesem zdrowych tkanek sięga 95%. Obecność przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych powoduje spadek przeżyć 5-letnich do 30%.
W przypadku raka kanału odbytniczego 5-letnie przeżycie po leczeniu skojarzonym w zależności od zaawansowania wynosi 65% - 90%.

Źródło: medigo.pl