Jaskra

Jaskra

Jaskra to schorzenie oczu, które doprowadza do nieodwracalnego uszkodzenia (zaniku) nerwu wzrokowego.
Na jaskrę cierpi 67 milionów ludzi na świecie, a ponad 6 milionów jest z tego powodu całkowicie niewidomych.
Nie do końca wyjaśnione są przyczyny powstania tej choroby. Wiadomo, że w jaskrze dochodzi do zaniku włókien nerwu wzrokowego i ubytków w polu widzenia, kończących się ślepotą.
prawidłowa budowa gałki ocznej

tak widzimy, gdy mamy prawidłowe pole widzenia

Oko ma kształt zbliżony do kuli. Promienie światła przenikają przez część przejrzystą gałki ocznej (rogówkę i soczewkę), dochodząc do siatkówki i nerwu wzrokowego. Z nerwu wzrokowego bodźce świetlne zostają przeniesione do mózgu. Dzięki temu widzimy otaczający nas świat.

PRZYCZYNY ROZWOJU JASKRY
Uważa się , że istnieją co najmniej 2 przyczyny zaniku nerwu wzrokowego:
1. mechaniczna
2. naczyniowa
1. Napięcie gałki ocznej utrzymuje tzw. ciecz wodnista, wytwarzana stale w oku. Ciecz wodnista opuszcza gałkę oczną w miejscu zwanym kątem przesączania. Jeżeli na drodze jej odpływu znajduje się jakaś przeszkoda, ciecz wodnista gromadzi się w oku, wzrasta wtedy ciśnienie śródgałkowe - doprowadzając do mechanicznego ucisku na włókna nerwowe, a w konsekwencji do zaniku nerwu wzrokowego.
gałka oczna uszkodzona wysokim ciśnieniem

2. Nerw wzrokowy odżywiany jest specjalną siecią naczyń krwionośnych. Jeżeli naczynia te są w stałym skurczu lub są zwężone z powodu zmian miażdżycowych toczących się w ich ściankach, nie doprowadzają odpowiedniej ilości krwi do nerw wzrokowego . W tej sytuacji dochodzi do chronicznego niedokrwienia nerwu, zaniku włókien nerwu wzrokowego a w konsekwencji do ślepoty - jednak bez podwyższonego ciśnienia śródgałkowego.
gałka oczna uszkodzona wskutek zaburzenia ukrwienia

Objawy

Objawy jaskry zależą od budowy kąta przesączania.

SZEROKI KĄT PRZESĄCZANIA
1. Około 80% chorych ma tzw. szeroki kąt przesączania. W tej postaci jaskry ciecz wodnista z trudnością wydostaje się na zewnątrz przez zmienione chorobowo elementy kąta przesączania. Ciśnienie w oku podnosi się stopniowo, ale powoli - często latami. Ta postać jaskry jest bezbolesna i nie daje żadnych objawów - aż do momentu prawie całkowitego zniszczenia nerwu wzrokowego.

ZAMYKAJĄCY SIĘ KĄT PRZESĄCZANIA
2. W przypadku wąskiego, zamykającego się kąta przesączania (około 20% chorych), droga odpływu cieczy wodnistej na zewnątrz może być zablokowana nagle, zwykle przez tęczówkę, wskutek rozszerzenia się źrenicy. Ciśnienie w oku gwałtownie wzrasta, chory odczuwa silne bóle głowy i oka, któremu towarzyszą zamglenia widzenia.
Obie postacie jaskry prowadzą do jaskrowego zaniku nerwu wzrokowego - a w konsekwencji do nieodwracalnej ślepoty.
W jaskrze z kątem przesączania szerokim, ostrość wzroku jest przez lata prawidłowa. Ubytki w polu widzenia rozpoczynają się na obwodzie pola i zwykle nie są dostrzegane. Z czasem poszerzają się - obejmując coraz większe obszary pola. W fazie końcowej choroby pozostaje tylko widzenie lunetowe - potem i ono zanika.
W jaskrze z kątem zamykającym się - ostrość wzroku jest chwilowo gorsza - gdy ciśnienie w oku podwyższa się, natomiast gdy ciśnienie spada - ostrość wzroku poprawia się. Pole widzenia jest początkowo prawidłowe - w stadium zaawansowanym pojawiają się ubytki, by w konsekwencji doprowadzić do rozległego zniszczenia pola widzenia.

Czynniki ryzyka

Przyczyny powstania jaskry nie są dokładnie znane. Wyodrębniono jednak czynniki sprzyjające rozwojowi tej choroby. Są nimi:
1. dziedziczność
2. rasa
3. wiek po 35. roku życia (ilość chorych wzrasta wraz z wiekiem)
4. niskie ciśnienie ogólne krwi
5. zaburzenia gospodarki tłuszczowej (hipercholesterolemia/hiperlipidemia)
6. zbyt intensywnie leczone nadciśnienie krwi
7. migreny
8. objawy naczynioskurczowe (stale zimne stopy i dłonie)
9. stres
10. podwyższony poziom ciśnienia w oku
11. krótkowzroczność powyżej -4.0
Jeżeli masz od 1 do 3 ww. czynników ryzyka, powinieneś badać oczy 2 razy w ciągu roku. Jeśli masz ich więcej bezzwłocznie skontaktuj się z lekarzem.

Specjalistyczne badania

Gdy wybierzesz się do lekarza okulisty, wykona on szereg specjalistycznych badań stwierdzających lub wykluczających u Ciebie istnienie jaskry. W zależności od gabinetu zostaną one wykonane na miejscu lub zostaniesz skierowany na dalsze badania do specjalistycznej przychodni jaskrowej. Pamiętaj, że tylko wczesne wykrycie jaskry i rozpoczęcie leczenia, uchroni Cię od nieodwracalnej ślepoty. Wszystkie badania są bezbolesne, część wykonywana jest ze znieczuleniem. Nie zwlekaj z wizytą. Zbadaj oczy!
Podstawą wczesnego rozpoznania jest właściwa ocena czynników ryzyka, a zwłaszcza wiadomość o istnieniu tej choroby w rodzinie. W przypadku, gdy "czynniki ryzyka" wskazują na możliwość rozwoju jaskry lub gdy lekarz rodzinny stwierdzi objawy sugerujące powstanie tej choroby - należy zgłaszać się na badania kontrolne do lekarza okulisty - 1-2 razy w ciągu roku. Gdy istnieje mniej czynników ryzyka - wystarczy przeprowadzać takie badania raz na dwa lata.

Badania diagnostyczne, które wykonuje okulista to:

BADANIE KĄTA PRZESĄCZANIA
Badanie kąta przesączania wykonuje się przy pomocy specjalnej soczewki - gonioskopu. Przyłożony (po uprzednim znieczuleniu) gonioskop do oka pozwala ocenić czy kąt przesączania jest otwarty, szeroki - czy wąski i zamknięty.

gonioskop
BADANIE CIŚNIENIA ŚRÓDGAŁKOWEGO
Do badania ciśnienia w oku służy tonometr aplanacyjny, wymagający uprzedniego znieczulenia gałki ocznej lub tonometr bezdotykowy (bez znieczulenia).

tonometr
OCENA DNA OKA
a) Najważniejsza w diagnostyce jaskry jest ocena tarczy nerwu wzrokowego, wykonywana przez lekarza zwykle przy pomocy oftalmoskopu (wziernika).

wziernikowanie dna oka wziernik

b) Najnowocześniejsze badania obiektywnie oceniające tarczę nerwu wzrokowego i postęp destrukcji w nerwie wzrokowym to: scaningowa tomografia laserowa (HRT/, Topss),

HRT i komputerowy wydruk badania

c) Ocena warstwy włókien nerwowych (GDX) i badanie grubości siatkówki (OCT,RTA)
Te badania diagnostyczne powinny być powtarzane co 8-10 miesięcy.

GDX i komputerowy wydruk badań

BADANIE POLA WIDZENIA
Najpopularniejszą metodą oceny postępu choroby jest badanie pola widzenia (perymetria). Perymetria polega na sygnalizowaniu przez chorego pojawienia się punktu świetlnego, wędrującego po czaszy perymetru. Wynik otrzymany w postaci komputerowego wydruku, wskazuje na obecność ewentualnych ubytków w polu widzenia.
Pole widzenia wykonuje się na ogół 2 x w roku, w razie postępu choroby co 3 miesiące.

Leczenie

Celem leczenia jest powstrzymanie procesu niszczenia nerwu wzrokowego. Nie powinno się leczyć jaskry "na zapas", każda terapia ma bowiem skutki uboczne.
Jeżeli ryzyko rozwoju zmian w nerwie wzrokowym jest duże, należy kontrolować oczy 2 razy w roku, ale leczenie rozpoczyna się zwykle w momencie pojawienia się pierwszych zmian w nerwie wzrokowym lub w polu widzenia, a także przy wysokim ciśnieniu w oku.
W jaskrze z otwartym kątem przesączania leczenie rozpoczyna się przede wszystkim od tzw. betablokerów - kropli, które maja działanie także na układ naczyniowo-sercowy i układ oddechowy.
• Krople do oczu
o parasympatykomimetyki - Pilocarpina
o betablokery - Betoptic,optibetol (polski odpowiednik Betopticu), Oftensin, Betamann
o inne - Trusopt, Azopt, Xalatan, Travatan
• Leki stosowane doustnie (tabletki) - Diuramid, Tanakan, Bilobil
W jaskrze z zamykającym się kątem przesączania stosuje się przede wszystkim leki zwężające źrenice.
Ostatnio pojawiły się nowe leki w leczeniu różnych postaci jaskry.

Prawidłowy sposób stosowania kropli do oczu
1. odciągnąć dolną powiekę
2. wpuścić 1 kroplę roztworu
3. palcem wskazującym ucisnąć okolice kąta wewnętrznego oka
Nie mrugać! Spokojnie przymknąć powieki.
Czasami leczenie kroplami wywołuje objawy niepożądane np.: podrażnienie i zaczerwienienie oczu, bóle głowy, pogorszenie widzenia, rozdrażnienie, duszność, bezsenność. Lekarz okulista powinien wtedy zmienić rodzaj kropli.
Regularne przyjmowanie leków na ogół wystarcza, aby zatrzymać proces destrukcji nerwu wzrokowego. W niektórych jednak przypadkach trzeba skorzystać z leczenia laserem lub poddać się zabiegowi chirurgicznemu.
Leczenie laserem stosuje się najczęściej w jaskrze z wąskim zamykającym się kątem przesączania, przecinając tęczówkę w oku chorym. W jaskrze z otwartym kątem przesączania - skuteczność zabiegów laserowych jest już znacznie gorsza.

Zabiegi chirurgiczne w jaskrze to wycięcie tęczówki w jaskrze z zamykającym się kątem, lub najbardziej popularny zabieg tzw. trabeculectomia - gdzie wycina się elementy tkanek w kącie przesączania. Zabiegi te charakteryzują się dużą skutecznością.
Zabieg chirurgiczny lub laserowy wykonany zbyt późno, może nie powstrzymać już procesu rozpadu nerwu wzrokowego, dlatego nie należy zwlekać z podjęciem decyzji o operacji.

Żródło jaskra.org.pl wikipedia.org