Zespół jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego (zespół jelita nadwrażliwego) Irritable Bowel Syndrome, w skrócie IBS - przewlekłe schorzenie o charakterze czynnościowym (trwające przez co najmniej trzy miesiące) charakteryzujące się bólami brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień nieuwarunkowane zmianami organicznymi lub biochemicznymi.

Epidemiologia
Gastroenterolodzy zgodnie stwierdzają, że zaburzenia czynnościowe układu pokarmowego należą do najczęstszych schorzeń w ich specjalności (do 50% zgłaszających się na leczenie). IBS występuje u ok. 10-20% dorosłych ludzi, 2/3 z tej liczby to kobiety. Choroba zaczyna się przeważnie w wieku 30-40 lat.
Duża liczba pacjentów mimo dokuczliwości objawów wywołanych czynnościowymi zaburzeniami przewodu pokarmowego do lekarza nie zgłasza (tylko 10% osób szuka pomocy u lekarza).

Przyczyny choroby.
Przyczyna zespołu nie jest do końca znana. U chorych nie wykazano zmian anatomicznych w jelitach odpowiedzialnych za dolegliwości. Stwierdzono natomiast zaburzenia dotyczące czynności mięśni gładkich jelita, wydzielania hormonów jelitowych i neuroprzekaźników. Ponadto występują zaburzenia czucia trzewnego. Nieznany jest mechanizm obniżonego progu czucia bólu, który dotyczy wyłącznie jelita. Wpływ mają czynniki psychiczne - jelito jako psychosomatyczne pole projekcyjne - zwiększone dolegliwości po zdenerwowaniu i stresie.
Upraszczając można by napisać, że schorzenie to jest spowodowane czynnościowymi zaburzeniami motoryki jelit, głównie na tle nerwowym. Czynniki emocjonalne oraz niewłaściwa dieta mogą pogarszać stan chorego.
W zespole jelita drażliwego prawidłowo zbudowany (anatomicznie bez zmian) i funkcjonujący (w sensie trawienia i wchłaniania) przewód pokarmowy doznaje różnego rodzaju zaburzeń funkcjonowania. Zmianie ulega szybkość pasażu pokarmu (stąd pojawiają się zaparcia lub biegunki), motoryka jelit, pojawia się nieprawidłowa percepcja bólu na bodźce fizjologiczne (rozdęcie jelit pokarmem), nadmierna produkcja śluzu powodowana najprawdopodobniej nadwrażliwością na fizjologicznie występujące bodźce nerwowe.
Badania czynnościowe wykazują, że w zespole jelita drażliwego dochodzić może do paradoksów, np. biegunce może towarzyszyć zmniejszona aktywność motoryczna jelit, zaparcia natomiast współistnieją ze wzmożoną aktywnością ścian jelita.

Objawy choroby.
U chorych występują zaparcia, niekiedy na zmianę z biegunką, kurczowe kłujące lub piekące bóle brzucha, uczucie ucisku w podbrzuszu, uczucie pełności, „przelewanie” i „przetaczanie” w brzuchu. Niekiedy występuje stolec „owczy”, czasami domieszka szklistego śluzu (bez krwi). Często po wystąpieniu bólów oddawany jest stolec - dolegliwości zmniejszają się po wypróżnieniu. U niektórych chorych występują objawy żołądka drażliwego, np. bóle w nadbrzuszu, uczucie pełności po posiłkach.
Można wyróżnić dwie postaci dolegliwości: z przewagą biegunek oraz postać zaparciową. W postaci zaparciowej często występują zaparcia jako główny objaw (pojawiające się naprzemiennie z okresami prawidłowego oddawania stolca), z napadami bólów o charakterze kolki. Spożycie posiłku może nasilać objawy. Mogą występować wzdęcia, przelewania w jamie brzusznej, nudności, zgaga. Postać biegunkowa charakteryzuje się nagłą potrzebą oddania stolca, często natychmiast po wstaniu z łóżka lub po posiłku, z towarzyszącymi bólami i wzdęciami brzucha.
Krew pojawiająca się w stolcu, gorączka, utrata wagi ciała czy utrzymujący się przewlekły ból brzucha nie są typowymi objawami IBS i należy wtedy szukać innej przyczyny dolegliwości.

Diagnostyka
Celem postępowania diagnostycznego jest wykluczenie organicznej przyczyny dolegliwości.
Zestaw zalecanych badań diagnostycznych:
• test wodorowy
• morfologia krwi
• OB
• badanie biochemiczne krwi
• badanie ogólne moczu
• badanie kału w kierunku obecności pasożytów i krwi utajonej
• posiewy bakteriologiczne stolca
• rektoskopia lub fibrosigmoidoskopia
Ponadto, w zależności od sytuacji:
• test tolerancji laktozy lub 2-tygodniowa próba z dietą bezlaktozową
• wlew kontrastowy doodbytniczy lub kolonoskopia
o u osób powyżej 45 roku życia
o pozytywny wywiad rodzinny w kierunku raka
o brak poprawy
• USG lub tomografia komputerowa jamy brzusznej
• badanie radiologiczne jelita cienkiego - przy obfitej biegunce
• badanie radiologiczne lub endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego - przy dyspepsji
• oznaczenie stężenia kwasu 5-hydroksyindolooctowego w moczu, oraz chromograniny A, gastryny, VIP i hormonów tarczycy we krwi

Leczenie
Nie ma sposobu trwałego wyleczenia z zaburzeń, postępowanie lecznicze ma tylko na celu złagodzenie objawów chorobowych.
• unikanie stresów
• odpowiednia dieta - pokarm powinien być urozmaicony i bogaty we włókna roślinne. U pacjentów z biegunką i bólem brzucha dobry efekt przynosi spożywanie otrębów. Zamiast otrąb chorzy mogą przyjmować środki pęczniejące typu metacelulozy. Należy unikać potraw zawierających dużo węglowodanów, oraz wzdymających: fasoli, kapusty, brukselki. Zaleca się unikanie picia kawy i alkoholu.
• środki farmakologiczne - pełnią funkcję wspomagającą. W postaci bólowo-zaparciowej można stosować: środki antycholinergiczne (bromek oksyfenonium), drotawerynę, mebewerynę lub trimebutynę. W postaci biegunkowej można stosować: rifaksymine, difenoksylat, loperamid, cholestyraminę. Przy wzdęciach: rifaksymine, symetykon, dimetykon. Przy ciężkiej depresji z chudnięciem i bezsennością - amitryptylina. Chorzy z niepokojem - anksjolityki, ale dłuższa kuracja jest niewskazana.
• ostatnie doniesienia wskazują na korzystny wpływ melatoniny w dawce 3 mg przed spaniem

Rokowanie
U większości chorych objawy nawracają. Choroba ma jednak łagodny przebieg i nigdy nie prowadzi do wyniszczenia.

Źródło: Wikipedia.org zdrowie.flink.pl grantingfreedom.com