Zapalenie spojówek

Zapalenie spojówek

Zapalenie spojówek to najczęstsza choroba oczu z charakterystycznymi objawami swędzenia, pieczenia, łzawienia i światłowstrętu.

Spojówka jest bardzo cienką, przezroczystą, przesuwalną błoną śluzową. Wyściela ona tylną powierzchnię powiek, załamki oraz pokrywa przednią powierzchnię gałki ocznej do brzegu rogówki. Dzięki temu gałka oczna podczas wykonywania ruchów przesuwa się gładko, praktycznie bez tarcia.

W całości spojówka tworzy tzw. worek spojówkowy - szczelinowatą przestrzeń, której pojemność wynosi poniżej jednej kropli płynu.

Spojówka zawiera liczne naczynia krwionośne, które w stanach zapalnych poszerzają się i silniej wypełniają krwią, dlatego oko jest wówczas czerwone. W spojówce znajdują się także ujścia gruczołu łzowego, gruczoły łzowe dodatkowe, gruczoły potowe i łojowe. Ich wydzielina odgrywa zasadniczą rolę w nawilżaniu powierzchni gałki ocznej.

Jak rozpoznać zapalenie spojówek?

Jest to jedna z najczęstszych chorób okulistycznych, a zgłaszane zwykle przez pacjentów objawy zapalenia to:
• uczucie ciała obcego pod powiekami,
• kłucie,
• swędzenie,
• pieczenie,
• światłowstręt,
• łzawienie,
• ciężkość i sklejanie się powiek.

Podczas badania lekarz okulista stwierdza:
• przekrwienie i (lub) obrzęk spojówek,
• powiększenie i przekrwienie tzw. mięska łzowego,
• różnej wielkości wybroczyny,
• patologiczną wydzielinę w worku spojówkowym,
• błony pokrywające powierzchnię spojówki. Objawy te bywają różnie nasilone w zależności od typu zapalenia i czasu trwania choroby. Zapalenie spojówek może mieć bowiem charakter ostry, podostry i przewlekły.

Trzy różne zapalenia

Zapalenia spojówek dzieli się zasadniczo na trzy duże grupy:

1. Zapalenia spojówek niezakaźne, wśród których wyróżnia się zapalenia spojówek proste i alergiczne.
2. Zapalenia spojówek wywołane zakażeniem, np. bakteryjnym, wirusowym, grzybiczym.
3. Zapalenia spojówek towarzyszące chorobom ogólnym. Występują w przebiegu zespołów skórno-śluzówkowych (np. rumienia wielopostaciowego, ocznej pęcherzycy rzekomej).

Proste zapalenie spojówek

Przyczyną mogą być czynniki różnej natury:
• fizyczne - takie jak światło, wiatr, pył, kurz, mechaniczne drażnienie na skutek nieprawidłowego wzrostu rzęs lub złego ustawienia brzegów powiek,
• chemiczne - dym, pary, gazy o działaniu drażniącym,
• niewyrównanie korekcją wady wzroku, ale również za silne i za słabe szkła korekcyjne lub ich niewłaściwy rozstaw,
• przewlekły brak snu,
• ogólne nerwowe wyczerpanie,
• zespół tzw. suchego oka (niedobór łez).
Proste zapalenie spojówek objawia się zwykle pieczeniem, swędzeniem oczu, lekkim światłowstrętem i łzawieniem.

Ponieważ przewlekłe zapalenie tego typu ułatwia wnikanie czynnika zakaźnego, okresowo mogą występować powikłania zakażeniem bakteryjnym.

Podstawą leczenia niepowikłanego zapalenia prostego jest znalezienie i usunięcie jego przyczyny.

Alergiczne zapalenie spojówek, patogeneza i leczenie

Występuje zwykle w skojarzeniu z katarem siennym u osób uczulonych na pyłki kwitnących traw. Na uwagę zasługuje tu tzw. wiosenne zapalenie spojówek, występujące nawrotowo, w porze wiosenno-letniej, częściej u chłopców i młodych mężczyzn. Pacjenci skarżą się na światłowstręt, pieczenie, swędzenie oraz sklejanie powiek białą, lepką wydzieliną.

Leczenie przyczynowe powinno w tym przypadku polegać na odczulaniu. Miejscowo podaje się w kroplach do oczu leki przeciwhistaminowe i zmniejszające przekrwienie.

Inne rodzaje alergicznego zapalenia (tzw. atopowe zapalenie spojówek) spotyka się w przypadku uczulenia na leki podawane miejscowo w sposób przewlekły, mydła lub kosmetyki, środki spożywcze czy opakowania z tworzyw sztucznych i metali. Atopowe zapalenie spojówek charakteryzuje się silnym swędzeniem, przekrwieniem i obrzękiem spojówek.

Leczenie polega na usunięciu czynnika alergizującego i przyjmowaniu doustnych leków przeciwhistaminowych i przeciwzapalnych.
Najważniejsze jest unikanie alergenów. Gdy to niemożliwe, ulgę przyniosą ci leki przeciwhistaminowe i przeciwzapalne zalecone przez lekarza. Używaj płynów do przemywania (np. Oftarinol). Wypłukują z oczu pyłki, kurz czy resztki kosmetyków, które wywołały reakcję alergiczną. Płyny te stosuje się także przed zakropleniem leków, gdy powieki sklejone są ropną lub śluzowatą wydzieliną. Nie używaj w tym celu naparu z rumianku - niekiedy uczula.

Zapalenie wywołane zakażeniem, patogeneza i leczenie

• zakażenia bakteryjne

Powodują je bakterie różnego typu jak gronkowiec, paciorkowiec, dwoinka rzeżączki, dwoinka zapalenia płuc czy maczugowiec. W zależności od rodzaju bakterii mają różny przebieg i objawy. Najczęściej towarzyszą im obrzęk i przekrwienie spojówek, czasem też powiek, wydzielina ropna lub surowiczo-ropna, wybroczyny w spojówce, a nawet, jak w przypadku zakażenia wywołanego maczugowcem, obecność na spojówkach szarożółtych błon. Leczenie zapaleń bakteryjnych polega na podawaniu do worka spojówkowego roztworów antybiotyków lub sulfonamidów w postaci kropli i maści.

• zakażenia wirusowe

Najczęstszym wirusowym zapaleniem spojówek u osób dorosłych jest tzw. nagminne zapalenie spojówek wywołane adenowirusem. Na początku dotyczy ono jednego oka, w drugim pojawia się po kilku dniach. Cechuje je silny obrzęk spojówek ze swędzeniem i uczuciem ciała obcego. Po ok. 8 dniach dochodzi zwykle do zapalenia rogówki w postaci małych, okrągłych zmętnień w rogówce. Towarzyszy temu silna bolesność, światłowstręt, łzawienie i zwężenie szpary powiekowej.

W przypadku tego zapalenia nie ma leczenia swoistego. Miejscowo podaje się środki odkażające w celu uniknięcia nadkażenia bakteryjnego. Pacjent musi wiedzieć, że choroba ma przebieg kilkutygodniowy i jest wysoce zakaźna, zwłaszcza na początku. Zachowanie bardzo ścisłych zasad higieny, tzn. częste mycie rąk, nieużywanie wspólnego mydła, ręczników, pościeli ochroni domowników przed zakażeniem.

Omawiając zapalenia wirusowe spojówek, należy wspomnieć jeszcze o zapaleniach opryszczkowych, zapaleniu towarzyszącym półpaścowi, a także zapaleniach obserwowanych w przebiegu wirusowych chorób zakaźnych wieku dziecięcego.
Zapobieganie i leczenie
Przestrzegaj zasad higieny. Nie dotykaj oczu brudnymi rękami, by nie zakazić ich drobnoustrojami. Nie używaj cudzych ręczników, mydeł. Bakteryjne zapalenie spojówek, choć wydaje się groźne, można szybko wyleczyć kroplami z antybiotykiem lub sulfonamidami. Wirusowe może trwać kilka tygodni. Podczas kuracji stosuje się środki odkażające, czasem też antybiotyki, by zapobiec rozwinięciu się zakażenia bakteryjnego.

• zakażenia chlamydiami

Chlamydia to drobnoustrój łączący w sobie niektóre właściwości bakterii oraz wirusów. Powoduje on bardzo ciężkie zapalenie spojówek, zwane jaglicą, dawniej egipskim zapaleniem oczu, prowadzące do ślepoty. Choroba ta została przed kilkudziesięciu laty zwalczona w Europie i Ameryce Północnej. Występuje jednak nadal w Afryce, Azji i Ameryce Południowej, szerząc się wśród ludności o niskim standardzie życiowym i niedostatecznym poziomie higieny.

Chlamydia może również powodować tzw. wtrętowe zapalenie spojówek u noworodków i dorosłych. U noworodków pochodzi ono z dróg rodnych matki, zaś u dorosłych może być następstwem bezpośredniego zakażenia wydzieliną z organów płciowych lub też może występować endemicznie na pływalniach (tzw. zapalenie spojówek kąpielowe).

Leczenie polega na miejscowym stosowaniu antybiotyków w postaci kropli i maści do oczu, czasem konieczne jest także podanie antybiotyków ogólnie.
• zakażenia grzybicze
Występują rzadko. Są najczęściej spowodowane przez drożdżaka i kropidlaka. Zakażenia grzybicze są trudne do rozpoznania. Często ich podejrzenie może sugerować długotrwałe i nieefektywne leczenie antybiotykami i sulfonamidami, a także obecność białawych złogów w kanalikach łzowych.

Leczenie natomiast polega na miejscowym podawaniu leków przeciwgrzybiczych w postaci kropli lub maści.
• zakażenia pasożytnicze
Częste w Afryce, Ameryce Środkowej i Południowej, w Polsce nie występują.
Warto wiedzieć
• Niektóre postaci zapaleń spojówek lekarz okulista może rozpoznać na pierwszy rzut oka, inne wymagają zebrania wnikliwego wywiadu i szczegółowego badania.
• Czasami choroba przebiega łagodnie, nie utrudniając specjalnie pracy, czytania itp. Gdy przebiega ostro, z silnym przekrwieniem oczu, łzawieniem, światłowstrętem czy wydzieliną ropną, może uniemożliwić jakąkolwiek pracę.
• Zapaleń spojówek nie należy leczyć samemu, na przykład okładami z rumianku czy herbaty, gdyż z całą pewnością nie usunie to przyczyny choroby, a może zamazać obraz i utrudnić postawienie właściwej diagnozy (często spotyka się na przykład uczulenia na rumianek).
• Zapalenia spojówek z reguły goją się bez pozostawienia trwałego uszkodzenia. Jednak w przypadku stwierdzenia objawów zapalenia zawsze należy zwrócić się o pomoc do lekarza okulisty lub lekarza pierwszego kontaktu.

Dieta dobra dla wzroku
Jednym z elementów zapobiegania chorobom oczu jest dieta. Komponując jadłospis, nie zapominaj o substancjach dobroczynnych dla wzroku. A są to:
• Witamina A i beta-karoten (prowitamina A)
Zapobiegają stanom zapalnym oczu, zmniejszonemu wydzielaniu łez i kurzej ślepocie (pogorszenie widzenia po zmierzchu). Są silnymi przeciwutleniaczami, co oznacza, że neutralizuje wolne rodniki. Gdzie ją znaleźć: ryby morskie, żółtka jaj, masło, oleje roślinne, warzywa i owoce w żółtym i pomarańczowym kolorze.
• Antocyjany
Wzmacniają naczynia krwionośne gałki ocznej, dzięki czemu jest lepiej odżywiona. Pobudzają produkcję rodopsyny, która zapewnia ostrość widzenia po zmroku, mają działanie przeciwzapalne. Gdzie je znaleźć: owoce i warzywa w kolorze czerwonym i fioletowym (np. czarne jagody, wiśnie, czerwona kapusta).
• Witamina E
Chroni przed ograniczeniem pola widzenia. Silny przeciwulteniacz. Gdzie ją znaleźć: oleje roślinne, kiełki zbóż, warzywa o zielonych liściach, wątroba.
• Luteina
Chroni oczy przed szkodliwym działaniem światła, zapobiega zwyrodnieniu plamki żółtej, które powoduje utratę centralnego widzenia. Gdzie ją znaleźć: zielone warzywa liściaste (np. kapusta włoska, szpinak) oraz brokuły, brukselka.

Źródło: resmedica.pl zdrowie.onet.pl wikipedia.org