Błonica

Błonica

Przyczyny
Do rozwoju błonicy (dyfterytu) dochodzi na skutek zakażenia bakterię nazywaną maczugowcem błonicy (Corynebacterium diphtheriae). Bakteria ta wytwarza silne egzotoksyny. Może ona bytować na powierzchni błon śluzowych jamy nosowej lub na skórze osoby, która nabyła odporność na wywoływaną przez nią chorobę albo, jeżeli dana osoba nie jest na nią odporna, może zacząć namnażać się we wspomnianych wyżej miejscach. Podczas rozwoju infekcji Corynebacterium diphtheriae może rozprzestrzeniać się drogą kropelkową, np. w czasie kaszlu lub kichania. Jeżeli produkowana przez maczugowca błonicy przedostanie się do wnętrza naczyń krwionośnych, może stać się przyczyną bardzo poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu narządów. Szczególnie wrażliwy na działanie egzotoksyny jest układ nerwowy.

Źródłem zakażenia bardzo często są ludzie, odporni na maczugowca błonicy, tzw. nosiciele. U tych osób bakterie mogą żyć na powierzchni błon śluzowych pokrywających jamę nosową, bądź gardło, nie wywołując u nich choroby. (oczywiście tak długo, jak ich układ immunologiczny działa prawidłowo). Odporność na omawiany drobnoustrój pojawia się u nosicieli zazwyczaj po przebyciu łagodnej infekcji. Maczugowiec błonicy może się przenosić z nosicieli na inne osoby drogą kropelkową lub podczas bezpośrednich kontaktów.

Objawy

Środowiskiem życiowym bakterii, wywołującej błonicę, może być gardło albo skóra zakażonej osoby. Bakterie, które przedostały się do organizmu człowieka powodują powstanie charakterystycznego, błoniastego nalotu w gardle i na migdałkach. To charakterystyczne zjawisko może dotyczyć również krtani oraz tchawicy. Obrzęk gardła powoduje trudności w oddychaniu, chory ma szczekający kaszel i powiększone gruczoły chłonne podżuchwowe. Temperatura rośnie, tempo pracy serca przyspiesza, pojawia się czasami gęsta, żółta wydzielina z nosa. Jeśli zainfekowana została skóra, wówczas mogą na niej wystąpić żółtawe plamy lub wrzody, podobne do wypełnionych płynem pęcherzy towarzyszących liszajcowi.
W poważnych przypadkach człowiek chory na błonicę traci przytomność i umiera w ciągu jednego, dwóch dni od pojawienia się pierwszych charakterystycznych objawów. Częściej jednak zdarza się, że u pacjenta pozornie powracającego do zdrowia po infekcji gardła nagle pojawiają się poważne powikłania, takie jak osłabienie mięśni czy nawet porażenie gardła, mięśni układu oddechowego albo kończyn, bądź też niewydolność oddechowo-krążeniowa. Takie objawy związane z rozpadem otoczki mielinowej wokół włókien nerwowych, czyli procesem demielinizacji – mogą okazać się śmiertelne.
Do tego typu powikłań może dojść nawet siedem tygodni po wystąpieniu początkowych objawów błonicy. Jeśli kuracja zostanie zastosowana dość szybko i objawy choroby zaczną ustępować, pacjent może całkowici odzyskać zdrowie.
Poważniejszy niż zwykle przebieg choroby u niektórych pacjentów wiąże się z faktem, że odmienne szczepy organizmów wywołujących błonicę produkują różne ilości toksyn. Wystąpienie ciężkich powikłań jest bardziej prawdopodobne, jeśli układ odpornościowy chorego był osłabiony jeszcze prze infekcją.

Zapobieganie i leczenie.
Podstawową czynnością po stwierdzeniu zakażenia maczugowcem błonicy jest zbadane wszystkich osób, które mogły mieć bezpośredni kontakt z chorym, celem sprawdzenia, czy również one zostały zakażone patogenną bakterią. Zalecenie to odnosi się w szczególności do osób, które kontaktowały się z chorym w trakcie okresu inkubacji błonicy. Jest to okres trwający około cztery do sześciu dni przed pojawieniem się pierwszych symptomów choroby. Jest to jedyna metoda pozwalająca na zidentyfikowanie potencjalnych nosicieli i rozpoczęcie terapii we właściwym czasie, dzięki czemu można znacznie złagodzić przebieg choroby. Pacjent, u którego stwierdzono wystąpienie symptomów dyfterytu, takich jak np. pojawienie się błoniastych nalotów na błonach śluzowych gardła, osłabienie, narastająca gorączka, czy ból gardła, musi być niezwłocznie hospitalizowany. Terapia przebiegająca pod nadzorem specjalisty, polega zazwyczaj na podaniu bardzo silnie działających antybiotyków oraz antytoksyn. Czasami dochodzi do zablokowania dróg oddechowych. Wówczas, aby umożliwić oddychanie wykonywany jest zabieg polegający na nacięciu tchawicy i wprowadzeniu do niej rurki, czyli tracheotomia.
Jednym z antybiotyków stosowanych w terapii błonicy jest penicylina. Niszczy ona bakterie namnażające się w gardle oraz na powierzchni skóry, nie jest jednak w stanie zapobiec skutkom działania toksyn produkowanych przez maczugowce. Aby zapobiec postępującym procesom demielinizacji, prowadzącym do zaburzenia funkcji układu nerwowego, należy podawać chorym antytoksyny. Substancje te izoluje się z krwi koni, wykazujących odporność na omawiane bakterie.
Warunkiem, który należy bezwzględnie przestrzegać jest izolacja chorych przez cały okres trwania choroby. Izolację można przerwać dopiero wówczas, gdy w próbkach pobieranych z nosa i gardła osoby chorej w ciągu kolejnych sześciu dni nie zostanie stwierdzona obecność maczugowców.
Jedną z metod profilaktyki błonicy jest podawanie dzieciom szczepionki tzw. Di-Per-Te. Skrót pochodzi od łacińskich nazw trzech chorób, którym szczepionka ma zapobiegać, a mianowicie: błonicy (diphtheriae), krztuścowi (pertussis) oraz tężcowi (tetani). Jest ona rutynowo podawana dzieciom w krajach rozwiniętych. Kolejne dawki szczepionki podawane są w drugim, trzecim oraz czwartym miesiącu po urodzeniu dziecka.
Mimo, iż dyfteryt nie należy już do chorób często występujących u ludzi żyjących w krajach rozwijających się, to stosowanie szczepień profilaktycznych jest wciąż konieczne. Zaniechanie immunizacji mogłoby doprowadzić do wzrostu częstości zachorowań na skutek zakażeń następujących w wyniku kontaktów z nosicielami przybywającymi z krajów, w których nie prowadzi się tak szeroko zakrojonej profilaktyki. Nikt chyba nie ma wątpliwości co do tego, że gdyby zaniechano praktyki szczepień ochronnych, w krótkim czasie mogłoby dojść do rozwoju epidemii, a jedyną skuteczną metodą profilaktyki jest kontynuowanie i rozszerzanie programu szczepień ochronnych na jak największą liczbę krajów.

Źródło: Bryk.pl sciaga.pl Edcp.org