Zaćma

Zaćma

Zaćma (katarakta, łac. cataracta) – choroba oczu prowadząca do zmętnienia soczewki, jest jedną z przyczyn ślepoty, występuje głównie u osób starszych po 60. roku życia.
Zaćma (cataracta) to zmętnienie soczewki, dyskowatego tworu znajdującego się w srodku oka. Najczęstszą postacią jest zaćma starcza. Schorzenie jest bezbolesne i manifestuje się stopniowymi zaburzeniami widzenia polegającymi na:
• upośledzeniu ostrości widzenia
• upośledzeniu postrzegania kontrastu
• krótkowzroczności, nadwzroczności
• jednoocznym podwójnym widzeniu
• zaburzeniami widzenia w silnym oświetleniu
• rozszczepianie świateł

Podział ze względu na przyczynę.

Najczęściej spotykaną jest zaćma związana z wiekiem (tzw. „zaćma starcza”) – jest to ponad 90% przypadków zaćmy. Kolejnym rodzajem jest zaćma wrodzona – dotyczy dzieci. Wyróżniana jest też zaćma toksyczna - to najczęściej zaćma posteroidowa (zmętnienie soczewki pojawia się w przebiegu leczenia steroidami). Zaćma powstawać może w przebiegu takich chorób jak np. cukrzyca, jest to tzw. zaćma metaboliczna. Zaćma tężyczkowa powstawać może w przebiegu tężyczki samoistnej u dzieci, u dorosłych może wystąpić po usunięciu przytarczyc. Kolejnym rodzajem jest tzw. zaćma wikłająca - wtórna w stosunku do innych chorób oka, najczęściej powodowana przez choroby o charakterze zapalnym. Przyczyną zaćmy może też być uraz, tzw. zaćma pourazowa - wpływ temperatury (podczerwień), porażenie prądem elektrycznym, promieniowanie, zranienia przenikające gałki oczne, ciała obce wewnątrzgałkowe.

Zaćma wrodzona

Zaćma w zespole Gregga
Zaćma wrodzona (cataracta congenita) - zaćmienie soczewki występuje już w momencie urodzenia, występuje jako:
• zaćma warstwowa, okołojądrowa (cataracta zonularis, perinuclearis) - rozwija się w warstwie położonej obwodowo względem jądra zarodkowego, a zaćmienia biegnące współśrodkowo leżą w obrębie jądra płodowego; zaćmienie jest mniej wysycone w centrum, stąd upośledzenie widzenia jest tylko częściowe, obwód soczewki jest przejrzysty; jest ona najczęściej spotykaną odmianą zaćmy wrodzonej,
• zaćma jądrowa (cataracta nuclearis),
• zaćma całkowita (cataracta totalis) - która uniemożliwia prawidłowe widzenie plamkowe i powoduje brak możliwości rozwoju zdolności widzenia u noworodka; powstaje wtórne niedowidzenie (amblyopia); przy obustronnej zaćmie całkowitej rozwija się oczopląs i zez,
• zaćma torebkowa przednia i tylna (cataracta capsularis anterior et posterior),
• zaćma biegunowa (cataracta polaris anterior velet posterior),
• zaćma błoniasta (cataracta membranacea) - pojawia się wtedy, gdy w pierwszym okresie życia dochodzi do przerwania ciągłości torebki soczewki i wchłonięcia się jej mas.
Podstawowym objawem zaćmy wrodzonej całkowitej jest biała źrenica (leucocoria). Drugim objawem, charakterystycznym dla niewidzących dzieci jest odruch palcowo-oczny Franceschettiego. Polega on na uciskaniu przez niemowlę oczu (piąstkami lub kciukami obu dłoni).
Zaćma wrodzona częściowa może być rozpoznana dopiero u kilkuletniego dziecka, gdy upośledza widzenie na tyle, że zostaje zauważone np. w szkole przez nauczycieli lub rówieśników, lub też gdy jej rozwój postępuje w wieku późniejszym.

Zaćma nabyta
Zaćma nabyta (łac. cataracta acquisita), którą w zależności od stopnia zaawansowania dzielimy na:
• zaćma początkowa (cataracta incipiens) - występuje zmętnienie na obwodzie soczewki
• zaćma zaawansowana (cataracta provecta) - zamglenie obejmuje całą soczewkę powodując upośledzenie wzroku
• zaćma niedojrzała (cataracta immatura lub praematura) - zamglenie powoduje ślepotę
• zaćma dojrzała (cataracta matura) - występuje całkowite zamglenie soczewki
• zaćma pęczniejąca (cataracta intumescens) - soczewka chłonie wodę i dlatego pęcznieje
• zaćma przejrzała (cataracta hypermatura) - włókna soczewki ulegają stopniowemu upłynnianiu, powodując przesunięcie się jądra soczewki w dół. Upłynnione masy soczewki mogą jednak spowodować zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego (łac.Irydocyclitis phacolytica) lub zapalenie wszystkich tkanek wewnątrz oka (łac.endophtalmitis), które może spowodować nieodwracalną ślepotę.

Podział ze względu na lokalizację zmian
• zaćma korowa (łac.cataracta corticalis, ang. cortical cataract)
• zaćma podtorebkowa tylna (cataracta subcapsularis posterioris, ang. posterior subcapsular cataract, PSC) - powoduje głównie upośledzenie widzenia do bliży
• zaćma jądrowa (cataracta nuclearis) - w przypadku 2 ognisk zmętnienia w jądrze soczewki może powodować podwójne widzenie jednym okiem
• zaćma brunatniejąca (cataracta brunescem)

Podział ze względu na przyczynę
• zaćma starcza (cataracta senilis)
• zaćma następowa (cataracta consecutica)
o zaćma cukrzycowa (cataracta diabetica)
o zaćma tężyczkowa (cataracta tetanica)
o zaćma kortyzonowa - może się pojawiać pod torebką tylną już po roku stosowaniu sterydów
o zaćma galaktozowa - jedyna odwracalna postać zaćmy - u dzieci chorych na galaktozemię po zastosowaniu diety eliminacyjnej zmiany mogą się wycofać.
• zaćma pourazowa (cataracta traumatica), która pojawia się po urazach tępych lub penetrujących do gałki ocznej. Odmiany zaćmy pourazowej są także:
o zaćma popromienna
o zaćma hutnicza
o zaćma elektryczna
• zaćma powikłana (cataracta complicata) - tym terminem określamy zaćmę występującą jako powikłanie innych przewlekłych chorób oczu (np.: jaskra, retinopatia barwnikowa). Ma zwykle kształt gwiaździsty i pojawia się podtorebkowo w okolicy bieguna tylnego soczewki.

Przyczyny zaćmy związanej z wiekiem
W zaćmie związanej z wiekiem, czyli w zaćmie starczej ciągłe, przez całe życie powstawanie kolejnych warstw włókien soczewki doprowadza do powstania twardego, odwodnionego jądra soczewki, które osłabia widzenie. Starzenie się organizmu powoduje też zmiany równowagi biochemicznej i osmotycznej wymaganej do utrzymania przejrzystości soczewki. Warstwy zewnętrzne zwiększają uwodnienie i stają się nieprzejrzyste, obniżając ostrość wzroku.

Objawy zaćmy związanej z wiekiem
Objawami zaćmy związanej z wiekiem, czyli tzw. zaćmy starczej mogą być zamglone widzenie, zniekształcenie obrazu, problemy z ostrością wzroku w jasnym świetle lub prowadzeniem samochodu w nocy (oślepienie), upadki lub wypadki, urazy (np. złamanie szyjki kości udowej) jako następstwo pogorszenia widzenia, w badaniu lekarskim widoczne zmętnienia soczewki.
• występuje przymglone widzenie, aż do całkowitej utraty wzroku
• zaburzenia w ocenie odległości
• pogorszenie ostrości wzroku
• zez lub oczopląs (u dzieci)
• zaburzenia w poruszaniu lub samoobsłudze (u starszych)
Zaćma może być jedno lub obustronna. Zaćmę jednostronną łatwo przeoczyć lub zbagatelizować.

Leczenie zaćmy
Zaćmę możemy leczyć tylko operacyjnie przez wszczepienie nowej soczewki. Wskazania do tego typu leczenia są zależne od stopnia obniżenia ostrości wzroku; jeśli jest większa od 0,3 nie daje to podstaw do stworzenia stanu pooperacyjnej bezsoczewkowości, wraz ze wszystkimi konsekwencjami, jakie niesie korekcja optyczna i brak akomodacji.
Dawniej zabieg polegał na całkowitym usunięciu starej, zmętniałej soczewki i umieszczeniu nowej sztucznej, jednak po zabiegu pacjent miał wysoką nadwzroczność, co klasyfikowało go do korzystania z bardzo grubych szkieł korekcyjnych (8-16 dioptrii). Dziś usuwa się tylko przednią część soczewki lub rozbija się zmętniałe jej części i w środek wszczepia się nową soczewkę, co nie powoduje już tak wysokiej nadwzroczności (fakoemulsyfikacja).
Z optycznego punktu widzenia najlepszą metodą korekcji bezsoczewkowości, jest wszczepienie sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej, która uzupełnia zmniejszoną moc układu optycznego oka. Moc łamiąca tej soczewki, powinna być dobrana w każdym przypadku na podstawie obliczeń tak, aby uzyskać miarowość oka (dla obliczenia tej mocy konieczna jest przedoperacyjny pomiar krzywizn rogówki - keratometria, pomiar głębokości komory przedniej, a także echograficzny pomiar długości osi gałki - USG-A). Moc wszczepianej soczewki zależy również od jej umiejscowienia w oku; w przedniej bądź tylnej komorze. Oko, które było normowzroczne i posiada przeciętnie długą oś, wymaga na ogół wszczepu o mocy +19, +21,0 D. Stan po wszczepieniu sztucznej soczewki nosi nazwę pseudophakia.
Coraz bardziej popularne staje się zastąpienie korekcji okularowej, soczewkami kontaktowymi (zarówno w przypadku pseudophakii, jak i bezsoczewkowości). Takie rozwiązanie niesie ze sobą wiele korzyści, a do najważniejszych należy możliwość patrzenia obuocznego nawet przy dużej różnicy ostrości wzroku w oczach, poszerzenie pola widzenia (które ograniczają oprawki okularowe), zmniejszenie światłowstrętu (jego przyczyną mogą być okulary), uczucie lekkości i, co jest również bardzo ważne, korzystniejszy wygląd.
Pacjent po zabiegu musi uważać na wzrost ciśnienia w gałce ocznej np. nie wykonywać ciężkiej pracy i energicznie wykonywać skłonów.

Metody operacji:
W ciągu ostatnich lat technika operowania zaćmy bardzo się unowocześniła. Dzięki temu czas operacji, bezpieczeństwo i komfort życia pacjenta bardzo się poprawiły. Zabieg może być przeprowadzony w znieczuleniu kroplowym, miejscowym lub ogólnym.
1. Fakoemulsyfikacja
Polega na wykonaniu dwóch minimalnych naciec w rogówce, wprowadzeniu specjalnego narzędzia i za jego pomocą (ultradźwięki lub strumień płynu) rozdrobnieniu soczewki a potem jej usunięciu. Przez to wąskie nacięcie wprowadzona jest soczewka zwijalna, która właściwy kształt przyjmuje już w oku. Czas rehabilitacji jest znacznie krótszy niż w przypadku metody zewnątrztorebkowej.
2. Zewnątrztorebkowe usunięcie zaćmy
Polega na szerokim nacięciu gałki w rąbku , usunięciu całej soczewki, wszczepieniu sztucznej soczewki, zaszyciu rany. Jest stosowana w przypadkach zaćm niemożliwych do usunięcia metodą fakoemulsyfikacji. Czas rehabilitacji jest dłuższy niż po usunięciu metodą fakoemulsyfikacji.

Warto wiedzieć:
Wybór metody usunięcia zaćmy zależy od jej twardości
Najłatwiejsze technicznie jest usunięcie zaćmy miękkiej. Im jądro soczewki jest twardsze tym możliwość wykonania fakoemulsyfikacji jest mniejsza. W przypadku bardzo „twardych zaćm” stosowana jest metoda pozatorebkowego usunięcia. Rozwój technik fakoemulsyfikacyjnych pozwala operować coraz twardsze zaćmy. W przypadku podwichnięcia soczewki (np. po urazie) jedyną metodą jej usunięcia może być krioekstrakcja.

Czy można przeprowadzić operację zaćmy w znieczuleniu miejscowym?
Operację usunięcia zaćmy rutynowo przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym. Czasami konieczne jest znieczulenie ogólne. Niektórzy operatorzy stosują znieczulenie kroplowe i dokomorowe – do środka oka, do komory przedniej, przed rozpoczęciem fakoemulsyfikacji.

W jaki sposób dobiera się soczewkę?
Istnieją specjalne wzory matematyczne pozwalające wyliczyć moc soczewki na podstawie długości gałki ocznej i wartości keratometrycznych rogówki.
Czy po operacji można zaprzestać używania okularów?
To zależy od rodzaju soczewki, którą jest zastąpiona zmętniała soczewka pacjenta. W przypadku soczewek pseudoakomodacyjnych – możliwa jest rezygnacja z okularów do czytania, do bliży i do dali. W przypadku tradycyjnych soczewek kalkulacja jest tak przeprowadzona aby pacjent nie musiał korzystać z okularów do jednego wymiaru (np. do bliży- czyli czytanie bez okularów, a patrzenie w dal z korekcją lub odwrotnie). Soczewki toryczne umożliwiają dobre widzenie bez okularów osobom z astygmatyzmem.
Czy zaćma może pojawić się w drugim oku?
Tak, zaćma bardzo często pojawia się również w drugim oku. Nie można jednak przewidzieć, jak szybko wystąpi, czy w ogóle wystąpi i jak szybko będzie postępować.

Żródło: okolaser.com.pl chirurg-plastyczny.info wikipedia.org