Zator

Zator

Zator to groźny dla zdrowia i życia incydent związany z układem krążenia. Zator jest to nagłe zablokowanie tętnicy przez stały, półstały lub gazowy tzw. materiał zatorowy, przeniesiony w miejsce zaczopowania przez krew. Zator płucny dotyczy zablokowania głównego pnia tętnicy płucnej lub jednego z jej odgałęzień. Zwykle powodem zatoru płucnego jest skrzeplina przyniesiona z żył głębokich, gdzie miało miejsce zapalenie. Rozległy zator jest zwykle śmiertelny. Chorego może uratować jedynie błyskawiczna operacja polegająca na natychmiastowym usunięciu skrzepu, blokującego przepływ krwi. Średnie zatory są również bardzo niebezpieczne, chory odczuwa ból w klatce piersiowej, duszność, odczuwa zawroty głowy. Objawom tym towarzyszy także kaszel z krwistą wydzieliną. Na zatory narażone są osoby po przebytych zakrzepowych zapaleniach żył, osoby pozostające długo w trwałym unieruchomieniu. Zator może być spowodowany przez inne czynniki np. powietrze. Pęcherzyki powietrza po przedostaniu się do tętnic potrafią zablokować dopływ krwi do tkanek. Do zatoru powietrznego dojść może na skutek nieumiejętnie wykonanego zastrzyku dożylnego. Zator tłuszczowy polega na uwalnianiu się tłuszczu do krwi, który wędrując z jej prądem blokuje naczynie tętnicze na przykład mózgowe lub wieńcowe, zagrażając życiu pacjenta. Na zatory tłuszczowe narażone są osoby po złamaniach kości długich Zator septyczny to incydent, w którym materiał zatorowy stanowią bakterie. Badaniem pozwalającym na stwierdzenie zagrożeń ze strony układu żył głębokich jest obrazowe badanie żył metodą Dopplera ( USG żył głebokich ) lub flebografia W przypadku zatoru wezwij pogotowie.

Typy zatorów
• zator prosty (łac. embolia simplex)
o zator jeździec (łac.embolia recurvata)
• zator nietypowy (łac.embolia atypica)
o zator skrzyżowany inaczej paradoksalny (łac. embolia cruciata, embolia paradoxa)
o zator wsteczny (łac. embolia retrograda)

Rodzaje czopów zatorowych

Ustrojowe
• zator skrzepliną – W krążeniu dużym najczęstszą przyczyną są oderwane skrzepliny z lewego serca.

Najczęstszą przyczyną powstawania zatorów w tętnicach są:
 - migotanie przedsionków
 - wada mitralna serca
 - zawał mięśnia sercowego
 - bakteryjne zapalenie wsierdzia
 - tętniaki serca
o zator tętnicy obwodowej – w wyniku zaczopowania tętnicy dochodzi do niedokrwienia zaopatrywanego przez nią obszaru. Chory będzie się uskarżał na wystąpienie w kończynie silnego, nagłego bólu. Skóra kończyny będzie zimna i blada. Po pewnym czasie występują zaburzenia czucia. Wystąpi brak tętna na bardziej obwodowo położonych tętnicach. Czasem można zaobserwować zapadnięcie żył powierzchownych. Najczęściej wymaga szybkiej interwencji chirurgicznej i wykonania embolektomii. Patrz: chirurgia naczyniowa. Czasem istnieją wskazania do leczenia farmakologicznego, stosuje się heparynę lub środki trombolityczne, ewentualnie długotrwałe leczenie doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi.
o zatorowość płucna
• zator oderwaną blaszką miażdżycową – Bardzo częsty w przebiegu miażdżycy, jedna z najczęstszych bezpośrednich przyczyn zawałów serca, bardzo groźny również w przypadku oderwania blaszki miażdżycowej w naczyniach mógowych (skutkuje udarem niedokrwiennym mózgu).
• zator tłuszczowy (łac. embolia adiposa) – Może powstawać po złamaniach kości, gdy fragmenty oderwanej z ich wnętrza tkanki tłuszczowej dostaną się do krwiobiegu.
• zator komórkowy – np. z komórek wątrobowych w przypadku gwałtownej martwicy wątroby, z komórek łożyska; z komórek nowotworowych może doprowadzić do powstania przerzutu, aczkolwiek mechanizm ten jest znacznie bardziej skomplikowany
• zator wodami płodowymi – może powstawać jako powikłanie ciężkiego porodu, dochodzi do niego ponieważ wody płodowe zawierają tromboplastynę tkankową i gdy dostanie się ona wraz z wodami płodowymi do krwiobiegu matki może uruchomić proces wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, co w efekcie spowoduje powstanie groźnej dla życia skrzepliny.

Pozaustrojowe
• zator powietrzny (łac. aëroembolia) – powstający przy uszkodzeniu żył szyjnych, po zabiegach na miednicy w pozycji Trendelenburga, po iniekcji dużej ilości powietrza do światła naczynia krwionośnego.
• zator azotowy – w chorobie kesonowej.
• zator bakteryjny inaczej infekcyjny (łac. embolus infectiosus) – powstały z obumarłych fragmentów tkanek, bakterii oraz wykrzepionej krwi, stanowi ognisko ropni przerzutowych.

Leczenie
Profilaktyka to przede wszystkim leczenie chorób sprzyjających powstawaniu zakrzepów, takich jak np. żylaki, zaburzenia rytmu serca, a także unikanie sytuacji prowokujących zakrzepice np. długotrwały bezruch, a w razie braku możliwosci wyleczenia choroby podstawowej - stosowanie leków przeciwkrzepliwych.
Wśród tych ostatnich króluje od dawna kwas acetylosalicylowy - aspiryna. Obecnie stosuje się ją przede wszystkim w zapobieganiu zakrzepom w zmienionych miażdżycowo tętnicach wieńcowych i tętnicach kończyn dolnych.

Źródło: Medserwis.pl wikipedia.pl med.univ-rennes1.fr