Kamica nerkowa

Kamica nerkowa

Kamica moczowa, zwana też kamicą nerkową, to zespół dolegliwości i objawów klinicznych będących efektem powstawania złogów w drogach moczowych. Lokalizacja kamieni w drogach moczowych i ich konsekwencje są różne w zależności od umiejscowienia.

Rodzaje kamieni nerkowych:
• fosforanowo-wapniowe,
• szczawianowo-wapniowe,
• z kwasu moczowego — tzw. kamienie bezcieniowe, gdyż nie powodują zacienienia w badaniu RTG,
• cystynowe,
• struwitowe — powstające w przebiegu przewlekłych zakażeń układu moczowego bakteriami wytwarzającymi ureazę (czyli rozkładającymi mocznik) takimi jak Proteus, Pseudomonas, Serratia.
Kamica nerkowa występuje raczej u ludzi młodych, dwa razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. Najczęstszym rodzajem kamieni nerkowych jest kamica moczanowa (osady powstają z kwasu moczowego). Rzadziej są to kamienie szczawianowe lub fosforanowe. Osady moczanowe, szczawianowe lub fosforanowe mogą też tworzyć się razem z osadami soli wapnia dając w efekcie kamienie szczawianowo-wapniowe, fosforanowo-wapniowe i moczanowo-wapniowe lub też z innymi solami (np. kamienie struwitowe czyli fosforanowo-amonowo-magnezowe).

Istnieje kilka czynników rozwoju tej choroby: uwarunkowania genetyczne, wady budowy układu moczowego, zakażenia, przyjmowane leki oraz niewłaściwa dieta. Wytrącanie się kamieni zachodzi wtedy, gdy stężenie związków wchodzących w ich skład przekracza próg rozpuszczalności w organizmie. Powiększanie się kamieni może mieć groźne konsekwencje, takie jak całkowita niedrożność dróg moczowych czy zniszczenie miąższu nerkowego. Kamica może przebiegać zarówno z ostrymi objawami - kolka nerkowa, parcie na pęcherz i krwiomocz - jak i bezobjawowo. Ten drugi przypadek ma miejsce wtedy, gdy kamień jest obły i nie zatyka dróg moczowych.

Rozpoznanie
• przeglądowe RTG jamy brzusznej
• urografia
• USG jamy brzusznej
• TK jamy brzusznej bez podania środka kontrastowego
Tworzeniu się kamieni sprzyja zastój moczu oraz obecność w nim, np. złuszczonych nabłonków, wokół których wykrystalizowują się sole. Wytrącaniu się soli sprzyja również zagęszczony mocz powstający w wyniku przyjmowania zbyt małej ilości płynów.

Leczenie:

Należy przystąpić do systematycznego leczenia mającego na celu zapobieganie powstawaniu nowych kamieni, powiększaniu się istniejących i wystepowaniu napadów bólowych. Stosuje się wówczas odpowiednią dietę, picie dużej ilości płynów, szczególnie moczopędnych wód mineralnych.

Duże kamienie nerkowe, których samoistne odejście nie jest możliwe, usuwamy współcześnie za pomocą litotrypsji (kruszenie kamieni falami wstrząsowymi wytwarzanymi zewnątrzustrojowo). w przypadku, w którym występuje zakażenie lub zmiany zastoinowe w nerce, wymagane jest niekiedy leczenie operacyjne.

Dieta w kamicy nerkowej

Wyróżnia się kilka typów kamicy nerkowej - w zależności od tego, jaka substancja stanowi główny składnik kamieni. Najczęściej występują:
1. kamica szczawianowa;
2. kamica moczanowa;
3. kamica fosforanowa;
4. kamica cystynowa.
Kamicę nerkową leczy się farmakologicznie, ale ważną rolę w terapii odgrywa również dieta, ulegająca modyfikacjom w zależności od typu kamicy nerkowej. Dietę wyznacza i kontroluje dietetyk w ścisłej współpracy z lekarzem.

Zasadą, która obowiązuje we wszystkich odmianach tej choroby, jest konieczność zwiększenia ilości płynów w dziennej racji pokarmowej nawet do 4-5 l na dobę. Ma to na celu zwiększenie ilości wydalanego moczu w określonej jednostce czasu, czyli diurezy, a przez to rozcieńczenie składników moczu ulegających krystalizacji. Jest to szczególnie ważne w okresach poposiłkowych oraz w porze nocnej. Dla wszystkich chorych na kamicę istotne znaczenie ma również ograniczenie spożywania białka do 60 g na dobę, jest ono bowiem czynnikiem zakwaszającym płyny ustrojowe oraz mocz. Pozostałe zalecenia dietetyczne są zróżnicowane w zależności od rodzaju kamieni.

Kamica szczawianowa

Szczawiany znajdujące się w moczu pochodzą nie tylko z przewodu pokarmowego, ale również z przemian metabolicznych kwasu askorbinowego i glicyny. Główną zasadą diety jest jednak ograniczenie szczawianów w pożywieniu, jest to bowiem najprostsza droga do uzyskania obniżenia stężenia tego składnika w moczu. Z diety należy wykluczyć wszystkie produkty będące jego bogatym źródłem, a więc przede wszystkim: szczaw, szpinak, rabarbar, botwinę, buraki, czekoladę, kawę i herbatę.

U pacjentów cierpiących na postać jelitową tej kamicy (dochodzi w niej do zwiększenia wchłaniania szczawianów z przewodu pokarmowego) powinien być zwiększony udział produktów bogatych w wapń. Istnieje bowiem ścisły związek między stopniem wchłaniania szczawianów ze światła przewodu pokarmowego a gospodarką wapniowo-fosforanową. Zwiększenie ilości wapnia w pożywieniu spowoduje zmniejszenie wchłaniania szczawianów.

Kamica moczanowa

Podstawą leczenia dietetycznego tego typu kamicy jest alkalizacja moczu (czyli zmniejszenie stężenia jonów wodorowych) do pH 6,6-7, bowiem w miarę wzrostu pH moczu wzrasta rozpuszczalność moczanów. Takie korzystne pH uzyskuje się poprzez odpowiedni dobór produktów, spożywanie głównie potraw mlecznych oraz dużej ilości warzyw i owoców (patrz: tabela).

Jeżeli sama dieta nie umożliwia utrzymania odpowiedniego pH moczu, konieczne jest podawanie choremu wodorowęglanu sodowego w ilości ustalonej przez lekarza. Drugą zasadą tej diety jest ograniczenie ilości produktów będących źródłem puryn (zasad purynowych). Ilość związków purynowych w diecie jest szczególnie istotna, bowiem w organizmie są one metabolizowane do kwasu moczowego i dlatego przyczyniają się do zwiększenia jego stężenia we krwi i w moczu. Źródłem tych związków są przede wszystkim produkty mięsne - podroby (wątroba, nerki, mózg i serca), wywary i sosy mięsne, galarety mięsne, sardynki i śledzie. Z produktów roślinnych bogatych w puryny należy wymienić przede wszystkim rośliny strączkowe (groch, fasola, soczewica i bób) oraz używki: kakao, kawę i herbatę. Bogate w związki purynowe są również grzyby.

Trzeba także unikać potraw smażonych, pieczonych i duszonych. Zdecydowanie najlepszą metodą przygotowywania potraw jest więc gotowanie w wodzie lub na parze. Mięso należy gotować w dużej ilości wody, a powstałych wywarów nie wykorzystywać do przyrządzania zup i sosów. Z mięs najbardziej polecane są chude: kurczaki, indyki i cielęcina. Ich ilość w dziennej racji pokarmowej nie powinna jednak przekraczać 100-150 g.

Kamica fosforanowa

Kamienie fosforanowe tworzą się z fosforanu wapniowego lub fosforanu amonowo-magnezowego (kamica struwitowa) przy słabym zakwaszeniu moczu. W przypadku kamieni powstałych z fosforu wapniowego na skutek nadmiernego wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego wskazane jest ograniczenie produktów zawierających wapń. W pozostałych przypadkach takie restrykcje dietetyczne są niekorzystne, mogą bowiem być przyczyną ujemnego bilansu wapnia w organizmie.

W leczeniu kamicy struwitowej najistotniejsze jest zakwaszenie moczu. Nie można jednak tego osiągnąć wyłącznie dzięki diecie (patrz: tabela); w tym przypadku konieczne jest włączenie leków zakwaszających.

Kamica cystynowa

Ten rodzaj kamicy powstaje na skutek upośledzenia zwrotnego wchłaniania jednego z aminokwasów - cystyny. Podstawą leczenia jest dieta ograniczająca ilość cystyny oraz metioniny - związku również będącego aminokwasem, który w organizmie w znacznej części ulega przemianie do cystyny. Najmniej tych aminokwasów zawiera mleko i jego przetwory oraz produkty roślinne. One właśnie powinny stanowić podstawę diety, należy więc ograniczyć spożycie mięsa i jego przetworów.
Produkty spożywcze
o działaniu zakwaszającym i alkalizującym
wg prof. Światosława Ziemlańskiego:
Produkty zakwaszające: jaja, drób, ryby, mięso, produkty zbożowe, sery, śliwki, borówki, żurawiny, rodzynki (ze względu na zawartość kwasu benzoesowego).
Produkty alkalizujące: produkty mleczne, marchew, sałata, buraki, ziemniaki, seler, orzechy, kalafior, rzodkiewki.

Źródło: biomedical.pl resmedica.pl