Rak pęcherza moczowego

Rak pęcherza moczowego – choroba nowotworowa pęcherza moczowego, najczęściej wywodząca się z komórek nabłonka przejściowego (urothelium) błon śluzowych wyścielających światło narządu. Rak (carcinoma) stanowi zdecydowaną większość złośliwych nowotworów pęcherza moczowego.

Epidemiologia

Rak pęcherza moczowego jest jednym z częstszych nowotworów ludzi w podeszłym wieku. Zachorowalność znacząco wzrasta w 7. i 8. dekadzie życia. Częściej (2 do 3 razy) występuje u mężczyzn. W Polsce jest czwartym pod względem częstości zachorowań nowotworem mężczyzn i ósmym u kobiet. Rak pęcherza częściej występuje u ludzi rasy białej niż czarnej. Wśród czynników ryzyka zachorowania na raka pęcherza moczowego wymieniane są:
• palenie papierosów
• ekspozycja na karcynogeny przemysłowe (np. β-naftylaminę, benzydynę)
• infestacja Schistosoma haematobium - schistosomatoza (najpoważniejsza przyczyna nowotworów w krajach rozwijających się, predysponuje do raka płaskonabłonkowego)
• przewlekłe zapalenie pęcherza moczowego
• niektóre leki (cyklofosfamid)
• przebyta radioterapia z napromienieniem okolicy podbrzusza
• długoterminowe założenie cewnika Foleya (dotyczy pacjentów z uszkodzeniem rdzenia kręgowego i wiąże się ze zwiększonym ryzykiem raka płaskonabłonkowego)
Nie stwierdzono dotąd rodzinnej predyspozycji do zachorowań na ten typ nowotworu.

Objawy

Pierwszym objawem jest zazwyczaj bezbolesny, często masywny krwiomocz. Wystąpienie bezbolesnego krwiomoczu i obecność skrzepów w moczu zawsze budzi podejrzenie raka pęcherza moczowego. Ponadto stwierdza się niecharakterystyczne dolegliwości ze strony układu moczowego, takie jak:
• dysuria, ból przy mikcji
• częste oddawanie moczu
• ból w okolicy nadłonowej i lędźwiowej
• miejscowa limfadenopatia
Późnym objawem może być macalny guz w okolicy nadłonowej.

Rozpoznanie

W procesie diagnostycznym raka pęcherza wyróżnić można dwa etapy - etap wstępny oraz etap rozpoznania stopnia zaawansowania i zróżnicowania nowotworu.
Rozpoznanie wstępne może być ustalone (i powinno być ustalone) przez każdego lekarza, do którego zgłosi się chory zaniepokojony obecnością krwi w moczu. W ramach tej diagnostyki należy wykonać badanie ultrasonograficzne (USG) dróg moczowych. Ultrasonografia pozwala na wykrycie prawie każdego guza nowotworowego pęcherza moczowego. Jest to badanie dokładne, nie obciążające chorego, nieinwazyjne. Niekiedy, w przypadku wątpliwości w badaniu USG, wykonuje się wziernikowanie pęcherza (cystoskopię) w celu bezpośredniego uwidocznienia guza i potwierdzenia lub wykluczenia jego obecności. Inne badania stosowane we wstępnej diagnostyczne raka pęcherza to
urografia czyli badanie rentgenowskie układu moczowego, które, poza obrazem pęcherza pozwala ocenić stan górnych dróg moczowych (nerek i moczowodów) oraz badanie cytologiczne osadu moczu, umożliwiające wykrycie komórek nowotworu w próbce moczu chorego. Jeżeli nowotwór pęcherza został wykryty badaniem USG, wykonywanie tych ostatnich badań w ramach wstępnej diagnostyki mija się z celem, jest niepotrzebne i opóźnia czas dotarcia chorego do urologa.
Wykrycie guza pęcherza w badaniu USG nakazuje skierowanie chorego do specjalisty - urologa i otwiera drogę do dalszych, specjalistycznych badań diagnostycznych i zabiegów leczniczych. Są one zazwyczaj przeprowadzane w warunkach szpitalnych - w oddziale urologicznym. Odbywa się tu kolejny etap rozpoznania raka pęcherza, a więc ustalenie stopnia zaawansowania i stopnia zróżnicowania nowotworu. Polega on na wycięciu guza (guzów) w warunkach sali operacyjnej, w znieczuleniu, z dostępu przez cewkę moczową. Zabieg taki nazywa się elektroresekcją przezcewkową (TUR - ang. TransUrethral Resection). Wycięte tkanki guza poddaje się badaniu histologicznemu, które pozwala ocenić stan zaawansowania nowotworu tzn. głębokość naciekania poszczególnych warstw ściany pęcherza przez nowotwór (cecha T) oraz umożliwia ocenę stopnia złośliwości komórkowej raka (cecha G). Oznaczenie tych parametrów jest konieczne do właściwego zaplanowania leczenia.
Ocena stanu zaawansowania guza uzupełniona jest badaniami dodatkowymi: RTG klatki piersiowej, badaniem izotopowym (scyntygrafią) kości, urografią oraz tomografią komputerową.

Leczenie

Postępowanie z chorymi na powierzchownego raka pęcherza (Ta-T1, Tis) i raka naciekającego (>T1) jest zupełnie odmienne. Kryterium wyboru metody leczenia stanowią - stopień zaawansowania guza (T) i stopień jego złośliwości histologicznej (G).
Leczenie powierzchownego raka pęcherza moczowego.
Raki pęcherza w stadium Ta i stopniu złośliwości G1 są nowotworami "najłagodniejszymi". Ich leczenie polega na elektroresekcji przezcewkowej (TUR). Ponieważ mają one dużą skłonność do nawrotów (w 70%), chory po zabiegu poddawany jest wieloletniej obserwacji, w trakcie której wykonywane są kontrolne badania cystoskopowe (wziernikowania pęcherza) oraz badania uzupełniające (USG, badanie cytologiczne osadu moczu). Cystoskopie wykonuje się co 3 miesiące przez pierwsze 2 lata, następnie co 6 miesięcy przez kolejne 3-4 lata, a potem 1 raz w roku (o ile w międzyczasie nie doszło do nawrotu lub progresji guza). W przypadkach wznów leczenie polega na kolejnych zabiegach TUR.
Powierzchowne raki pęcherza w stadium T1, naciekające głębiej błonę śluzową, naciekające niekiedy jej podścielisko, są zazwyczaj bardziej zróżnicowane pod względem złośliwości (G2, G3) (większa złośliwość), przez co postępowanie w stosunku do nich bywa bardziej agresywne. U chorych tych, po zabiegu TUR, stosowane jest często leczenie uzupełniające, polegające na dopęcherzowych wlewkach leków cytostatycznych lub wlewkach szczepionki BCG (immunoterapia).
U chorych z rakiem powierzchownym o dużym potencjale złośliwości (rak T1G3), nie reagującym na leczenie TUR i chemioterapię oraz immunoterapię, doświadczających częstych rozległych wznów nowotworu, rozważa się leczenie bardziej agresywne, radykalne - wycięcie pęcherza moczowego. Leczenie takie zalecane jest również u chorych z rakiem Ca In situ (Tis), u których nie uzyskuje się wyleczenia po immunoterapii BCG.
Leczenie naciekającego raka pęcherza moczowego
W tej postaci nowotworu leczeniem "z wyboru" jest całkowite usunięcie pęcherza moczowego. U mężczyzn poza pęcherzem wycina się gruczoł krokowy (prostatę) i pęcherzyki nasienne, zaś u kobiet - macicę wraz z przydatkami i częścią pochwy. Usuwa się również okoliczne węzły chłonne. Operacja tak nazywa się cystektomią radykalną. Cystektomia radykalna stanowi standard leczenia inwazyjnego raka pęcherza moczowego w większości krajów. Metody inne, jak radioterapia i chemioterapia, są znacznie mniej skuteczne.
Na rozpowszechnienie cystektomii, jedynego sposobu radykalnego pozbycia się naciekającego raka pęcherza, wpływa coraz niższa śmiertelność i mniejsza liczba powikłań po tym rozległym zabiegu.
Zasadnicze wskazania do cystektomii to: 1. rak naciekający błonę mięśniową pęcherza moczowego (T2 - T4a), 2. raki powierzchowne dużego ryzyka (T1G3 oraz Tis oporny na BCG-terapię), 3. rozległe powierzchowne zmiany brodawczakowate, których nie można wyleczyć sposobami oszczędzającymi pęcherz.

Źródło: wikipedia.org po40.pl