Rozedma

Rozedma płuc (łac. emphysema pulmonum) — przewlekła choroba płuc, która charakteryzuje się nieprawidłowym powiększeniem przestrzeni powietrznych położonych obwodowo od oskrzelików końcowych i destrukcją ścianek tych struktur. Skutkiem tego jest nadmierne upowietrznienie płuc, przy zmniejszeniu ilości pęcherzyków płucnych.

Proces dotyczy całych płuc, pogarsza się ich sprężystość, zawierają zwiększoną ilość powietrza, a przebieg wymiany gazowej jest upośledzony. W zrazikach płucnych powstają duże przestrzenie powietrzne, a niekiedy cały zrazik ulega zniszczeniu. Miejscami mogą się tworzyć znaczniejsze przestrzenie powietrzne, miejscami zlewające się ze sobą i tworzące pęcherze rozedmowe, które mogą grozić odmą opłucnową. Rozedma jest to nieodwracalne uszkodzenie struktury płuc, które powoduje zaburzenie ich funkcji, a podstawowym objawem chorobowym jest duszność.
Najczęstszą przyczyną występowania rozedmy płuc są czynniki środowiskowe: palenie tytoniu i zanieczyszczenie środowiska.

Rzadką, genetycznie uwarunkowaną przyczyną rozedmy płuc jest niedobór α1-antytrypsyny. Powiązanie między rozedmą płuc a niedoborem α1-antytypsyny zostało po raz pierwszy opisane w 1963 roku przez Laurella i Erikssona.[1]
Odkrycie to doprowadziło do powstania hipotezy próbującej wyjaśnić patomechanizm rozwoju rozedmy płuc, która zakłada występowanie zaburzenia równowagi między proteinazami (m.in. proteazy serynowe, proteazy cysteinowe, metaloproteinazy macierzy zewnątrzkomórkowej) i antyproteinazami (m.in. TIMP, α1-antytrypsyna, α2-makroglobulina, cystatyna C).

Rozedma płuc zaliczana jest do obturacyjnych schorzeń układu oddechowego wraz z pokrewnymi schorzeniami: przewlekłym zapaleniem oskrzeli i astmą oskrzelową. Przy nakładaniu się tych schorzeń ze względów praktycznych często mówi się o przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (ang. chronic obstructive pulmonary disease).
Chorych na klasyczną rozedmę płuc określa się czasem mianem różowych dmuchaczy (ang. pink puffer) w odróżnieniu blue bloater, które opisuje chorych na klasyczną, zaawansowaną postać przewlekłego zapalenia oskrzeli.

Przyczyny

Rozedma płuc jest zwykle następstwem przewlekłego zapalenia oskrzeli. Stanowi permanentnego podrażnienia oskrzeli w chorobie tej towarzyszy obrzęk ich błony śluzowej; wywierane na pęcherzyki płucne ciśnienie niszczy wiele z nich. Zmniejszenie liczby pęcherzyków powoduje zwiększenie rozmiarów pozostałych. To sprawia, że zmniejsza się powierzchnia dostępna dla procesu wymiany gazowej. Po pewnym czasie płuca stają się coraz bardziej sztywne, a serce zmuszone jest do pokonywania coraz większego wysiłku przy przepompowywaniu przez nie krwi. Wszystkie czynniki sprzyjające wystąpieniu przewlekłego zapalenia oskrzeli mogą więc w dalszym przebiegu prowadzić do powstania rozedmy płuc. Natomiast rzadko przyczyną rozedmy płuc jest astma.
Rozedma płuc powstaje wskutek zmniejszenia sprężystości tkanki płucnej i cechuje się nadmiernym rozdęciem pęcherzyków płucnych. Przeważnie jest następstwem przewlekłych nieżytów oskrzeli, a także dychawicy oskrzelowej. Powstaje również u osób narażonych na nadmierne wysiłki oddechowe, jak np. u grających na instrumentach dętych, wydmuchiwaczy w hutach szkła itp. Zapalenie oskrzeli, dychawicę oskrzelową i rozedmę płuc traktuje się jako jeden zespół chorobowy BAE - bronchitis, asthma, emphysema.

Odrębny rodzaj rozedmy stanowi tzw. rozedma zastępcza - rozwija się wtedy, gdy część płuca staje się bezpowietrzna, np. na skutek zmian włóknistych w gruźlicy płuc, a część zdrowa przejmuje zwiększone zadania oddechowe i wyrównawczo ulega rozdęciu. Początkowo objawy rozedmy płuc są nieznaczne - lekka duszność wysiłkowa, niewielka sinica. Z czasem objawy ulegają nasileniu - nasila się duszność, wzmaga się sinica, chorych męczy kaszel. W przypadkach długotrwałych dochodzi do niewydolności prawej komory serca, co objawia się wybitną dusznością, sinicą, powiększeniem wątroby, obrzękami.

Objawy

Pierwszym objawem rozedmy płuc może być stopniowo narastająca, zwłaszcza przy wysiłkach fizycznych, duszność, mimo braku przyczyn tej duszności w czynności narządu krążenia. Sam proces rozwoju rozedmy' i jego objawy mają charakter postępujący. Początkowo okresowa, niewielka zadyszka może przejść w duszność stałą, coraz bardziej się nasilającą i upośledzającą sprawność ruchową i zawodową organizmu.

Wszelkie zakażenia i nieżyty oskrzeli, którym palenie tytoniu tak bardzo sprzyja, oraz współistniejące rozstrzenie oskrzeli nasilają objawy rozedmy płuc.

Leczenie rozedmy płuc polega na zwalczaniu cierpienia podstawowego - nieżytu oskrzeli, dychawicy oskrzelowej, na zapobieganiu nieżytom oskrzeli itp. Z leków tradycyjnie stosuje się przetwory jodu i - w zależności od stanu chorego - środki nasercowe. Wskazane jest przestrzeganie higieny, diety itp. Pewne znaczenie mogą mieć ćwiczenia oddechowe oraz gimnastyka ogólna. Leczenie powikłań u osób z rozedmą płuc - zapalenia oskrzeli ostrego lub zapalenia płuc - musi być bardzo energiczne - stosuje się antybiotyki, sulfonamidy, leki nasercowe.

Żródło: medycyna.linia.pl biomedical.pl wikipedia.org